Rekonstrukcija (trga) Nezavisnosti i identitetski vratolom

Poslednjim konkursom za ,,redizajn“ glavnog gradskog trga u Podgorici, te prijavljenim radovima u koje je javnost imala uvid, možemo reći da su i definitivno umrli, već izmučeni, urbanizam i arhitektura u Crnoj Gori. Srećom, po tom pitanju nema mnogo da se žali, naša zemlja ionako nije imala arhitekturu, osim par zaista kolosalnih kometa koje su zasijale na nebu kulturne baštine.

Međutim, ono što ne umire, već i te kako raste i sa čim se lokalna vlast u glavnom gradu najviše bori poslednjih godina, jeste problem sa identitetom. Identitetom svega. Počevši od arhitektonskog izraza, urbanističkog koncepta i vizije, pa sve do ideoloških i nacionalnih vratolomija koje su bile viđene po Podgorici potonjih godina –  upravo kroz elemente urbanog i kulturnog razvoja.

Samo rješenje trga suvišno je komentarisati. Javnost već bruji o tome. Beton će zamijeniti beton. Nepotizam i razne finansijske ugradnje će se malo osvježiti i to je to što se tiče vidljive problematike. Međutim, treba shvatiti da imamo mnogo dublji problem.

U pitanju je jedna dugoročna muka sa identitetom i, usljed toga, i muka sa organizovanjem društvenog života.

Podgorica – grad koji je dva puta mijenjao ime. Nekad davno, prilagodio se jednom aktuelnom vođi, te se nazvao njegovim imenom. Nikakav problem, u pitanu je redizajn. Dolaskom drugog vođe, grad je vratio prethodno ime. Pa naravno.

Na tom identitetskom putu Podgorica – Titograd – Podgorica i mrčeni glavni gradski trg je trpio i trpi  izmjene naziva, a ta praksa je definitivno uspostavljena u  postreferendumskoj Crnoj Gori iz milošte nazvanoj – nezavisnoj i suverenoj.

Za doba Titograda, kasnije i Podgorice (do sticanja državne nezavisnosti), glavni trg grada se zvao Trg Ivana Milutinovića, što je bilo ime poznatog crnogorskog komuniste Ivana Milutinovića. Kada je Crna Gora postala nezavisna dobio je ime Trg Republike.

Poslije blagih psiholoških smetnji i  problema sa terminom ,,republika“ ova mlada nezavisna zemlja je morala prije svega sebi dokazati nezavisnost, pa je glavni gradski trg preimenovala u Trg Nezavisnosti. Bilo je to, ako je ko zaboravio,  2016 godine, kada je javnosti, odluku o promjeni imena glavnog gradskog trga saopštila predstavnica DPS-a, Nela Savković riječima:

“Dajući ime glavnom gradskom trgu –Trg nezavisnosti – izražavamo duboko poštovanje prema slavnoj crnogorskoj istoriji, ali i samopoštovanje, jer smo i mi ispunili obavezu prema potomstvu izborivši državu.“

Treba li šta dodati. Samopoštovanje! Koje često zavisi od volje podivljalih investitora, ali češće od problema sa identitetom i trenutnim psihološkim i političkim nedaćama i dalje vladajuće, ali posrnule partije. Što, naravno podrazumijeva česte revizije imena, prostora itd.

Tako bijaše što se imena tiče, međutim, glavni gradski trg Podgorice trpi i građevinske intervencije. U prilog ovoj kameleonskoj opsesiji i odiseji treba dodati samo još jednu epizodu mutiranja arhitektonsko-identitetskog narativa.

Naime, ove godine (2020. nove ere) u julu mjesecu, Uprava Glavnog grada Crne Gore je najavila rekonstrukciju glavnog podgoričkog trga – Trga nezavisnosti. Kako su tada obrazložili: trg i funkcije istog nisu zaživjele onako kako su oni zamislili.

U saopštenju na njihovom zvaničnom sajtu dalje stoji:

 ,,Prostor je ostao u određenoj mjeri izdvojen frekventnim saobraćajem, koji otežava pješacima pristup trgu.“

Čudno zaista. Zvuči skoro nemoguće da jedna tako osviještena politička garnitura kiksa sa urbanističkim konceptom, i eventualnim kreiranjem grada po mjeri građana. Pogotovo to čudi ako se sjetimo da ovaj trg ni ,,pravno“ nije pripadao građanima s obzirom na ukidanje mogućnosti okupljanja, eventualno one lijepe tradicije dočeka nove godine koja je bila aktuelna na Trgu republike.

Srećom, pa su se ljudi ipak okupljali i na ovom trgu. Ali iz revolta prema ovakvom uređivanju društvenog života i životnog prostora.

Takođe, da ,,unesemo u zapisnik“, da su trenutni dizajn, arhitektonsku struku i izvođenje radova ovog novog trga pratile korupcionaške aferice, ili makar tračevi o korupciji. Trg je radio izvjesni Mugijev preduzimač-arhitekta Mladen Đurović koji je postavio granitne ploče milionske vriednosti, koje nisu izdržale ni deset godina, a da nisu počele prolaznike da biju po cjevanicama. Naravno uz te skupe ploče, ovaj trg se prepoznaje kao jedna usijana ljetnja pustoš.

Prije nego završimo cijelu priču, u prilog da damo još par simptoma identitetske krize koje se reflektuju kroz urbanističku simboliku.

Prisjetimo se bronzanih crnogoraca tzv. spomenik ,,Oro“ kod ,,zgrade stare vlade“ koji je posle nepune četiri godine premješten na Bulevar 21. maj, u Donjoj Gorici. Moguće da smo jedini grad koji se prebacuje sa spomenicima sa jedne lokacije na drugu u tako kratkom periodu.

Takođe, nije na odmet sjetiti se da je naspram ovog spomenika, dok je bio na staroj lokaciji, kompleksan identitetski i urbanistički košmar gradonačelnika Vukovića kompletiran postavljanjem statue Josipu Broz Titu. Iako odajući počast Titu, i evocirajući sjećanja na promjenu imena Podgorica u Titograd, , taj isti gradonačelnik se zagrtao zelenom, neistorijskom zastavom čiju ideologiju je Titova partija gonila do poslednjeg dana.

Zamislimo koliki problem imamo, kao zajednica, kada glavni trg, glavnog grada toliko puta pokušavamo da rekonstruišemo. Da ne pominjemo koliko smo puta isti preimenovali. I ne samo trg. Ne zaboravimo da smo mijenjali i ime grada.

Nemoćni smo da koncipiramo društveni život, da uskladimo prostor i dešavanje, da pokrenemo kulturu življenja i izbalansiramo potrebe zajednice. Glavno jezgro, glavnog grada, ne možemo da koncipiramo u pravcu dugoročnog trajanja, prepoznavanja, interakcija i identiteta. Ne, sve zavisi od invstitorske muzike ili pak problema u identitetu.

Koja je ovo vrsta problema? Urbanistička, kulturna, identitetska, psihosomatska?

Možda je najbolje da glavnog trga nema. Jer teško da ima grada pod ovakvom lokalnom upravom, a još manje poštovanja prema građanima. A dosadašnji napaćeni trg je svakako i do sada bio sve samo ne trg.